Το
Τριώδιο, αγαπητοί μου φίλοι, είναι η αρχή μιας περιόδου έντονης προετοιμασίας
με νηστεία, με άσκηση και προσευχή, ώστε να υποδεχθούμε στις καρδιές μας τον
Αναστημένο Χριστό. Αρχίζει με τη σημερινή Κυριακή, όπου η Εκκλησία μας φέρνει
ενώπιον των ευθυνών μας μέσα από μία ιδιόμορφη σύγκριση: του Φαρισαίου και του
Τελώνη. Στον Ναό «ανέβηκαν», λέει η σημερινή Ευαγγελική περικοπή, για να
προσευχηθούν. Το «ανέβηκαν» αυτό δηλώνει όχι τόσο το ύψος του Ναού του
Σολομώντα από το έδαφος, όσο την πνευματική άνοδο που πρέπει να επιδιώκουμε δια
της προσευχής. Μέσα στον Ναό πρέπει να ξεχνάμε κάθε είδους περισπασμό. «Πάσαν
την βιοτικήν αποθώμεθα μέριμναν» (Από τον Χερουβικό Ύμνο της θείας Λειτουργίας
του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου). Ας δούμε λοιπόν αυτούς τους δύο ανθρώπους
με τι λογισμό εισήλθαν στον Ναό.
Πολλές φορές –όχι πάντοτε– η κινησιολογία
του σώματος κάποιου είναι δηλωτική των διαθέσεων της ψυχής. Ο Φαρισαίος στάθηκε
όρθιος, με ψηλά το κεφάλι και μάλλον σε εμφανές σημείο. Αυτή η συγκεκριμένη
στάση δηλώνει υπερήφανο φρόνημα. Αντί μάλιστα στην προσευχή του να σκεφθεί τις
αμαρτίες του και να ζητήσει το έλεος του Θεού, άρχισε να απαριθμεί τις αρετές
του και τα καλά του έργα. Αποτέλεσμα ήταν η προσευχή του να είναι μία
ακατάσχετη πολυλογία, ένα «σενάριο» μεστών φαντασιών που απευθυνόταν στον εαυτό
του. Και όχι μόνον αυτό, αλλά επιπλέον
πέφτει και στην κατάκριση για όλους τους άλλους ανθρώπους και ειδικότερα για
τον Τελώνη. Κάνει ήρωα τον εαυτό του γιατί είναι ο μόνος καλός, εφόσον όλοι οι
άλλοι είναι κακοί και συνεπώς τους υφίσταται. Πόσοι Χριστιανοί και σήμερα
μοιάζουν στον Φαρισαίο της παραβολής! Και μάλιστα ούτε που το καταλαβαίνουν.
Ο Τελώνης αντίθετα στάθηκε κάπου μακριά,
με το σώμα σκυφτό, και δεν ήθελε ούτε τα μάτια του να σηκώσει ψηλά. Είχε
επίγνωση του βάρους των αμαρτιών του και των παθών του. Χτυπούσε το στήθος του
ψελλίζοντας τα άκρως απαραίτητα: «Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ» (ΛΟΥΚΑ 18,
13). Ούτε φαντασίες ούτε περιγραφές ούτε αργολογίες. Δικαιωμένος, λέει ο
Ευαγγελιστής Λουκάς, κατέβηκε από τον Ναό ο Τελώνης και όχι ο Φαρισαίος. Τον
Τελώνη επισκέφθηκε η χάρη της μετανοίας και αισθάνθηκε τον Θεό κοντά του. Ο
Θεός άγγιξε την καρδιά του γιατί βρήκε χώρο. Ο Φαρισαίος αντίθετα παρέμεινε
μόνος, χαμένος μέσα στη φαντασίωσή του, ανάπηρος, ανίκανος να κάνει χώρο μέσα
του για να κατέβει ο Θεός, άρα ανάπηρος για να χωρέσει και τους άλλους
ανθρώπους. Πόσοι από εμάς άραγε δεν κλεινόμαστε στον εαυτό μας και δεν τον
θαυμάζουμε για τις αρετές του;
Πόσα παραληρήματα υπεροχής καθημερινά δεν
κατασκευάζουμε μέσα μας; Πόσα απροσπέλαστα τείχη δεν ορθώνουμε απέναντι στον
πάσχοντα συνάνθρωπο; Πόσες φορές δεν κλειδώνουμε την καρδιά μας μην
επιτρέποντας στον Κύριο να εισέλθει; Απέναντι σε όλες αυτές τις δυσκολίες που
προέρχονται από τον εαυτό μας, απάντηση αποτελεί η τελωνική προσευχή. Η
προσευχή αναταράσσει τα τείχη του εγωϊσμού και τα γκρεμίζει, εξαφανίζει την
κατάθλιψη, εξαφανίζει και την καλή και την κακή φαντασία, εκχέει τη χαρά στην
καρδιά, χαρίζει υπομονή, εξημερώνει τα πάθη, γίνεται πρόξενος ψυχικής υγείας,
ενώνει όλες τις αρετές. Επιπλέον η προσευχή αποτελεί άριστο όπλο και φάρμακο
κατά των ενοχών. Όσο και αν αμαρτήσει ο άνθρωπος, δεν πρέπει να απελπίζεται,
αλλά να προστρέχει στο άπειρο θείο έλεος με τελωνική προσευχή. Αυτή η προσευχή
διώχνει κάθε ψυχική κάκωση και ταλαιπωρία από τον άνθρωπο.
Επίσης η τελωνική προσευχή μας ταπεινώνει.
Υπογράφει την πνευματική μας χρεωκοπία. Ο άνθρωπος που βρίσκεται σε τέτοια
κατάσταση, κατανοεί ότι οποιοδήποτε χάρισμα και οποιαδήποτε αμαρτία και
αποτυχία έχει για πηγή εμάς τους ίδιους. Συγγενεύουμε έτσι εν πνεύματι με τον
Τελώνη της σημερινής Ευαγγελικής περικοπής, που είναι το ζητούμενο. Είναι
μεγάλη υπόθεση ο άνθρωπος να οδηγηθεί στην ταπείνωση. Με την αρετή αυτή μπορεί να εμβαθύνει στην
πνευματική του κατάσταση και να δει την αθλιότητα στην οποία βρίσκεται. Αν
κατορθώσουμε να κάνουμε την προσευχή που έκανε ο Τελώνης και να αποκτήσουμε την
ταπείνωσή του, θα οδηγηθούμε στην αληθινή μετάνοια και τότε θα αισθανθούμε την
παρηγοριά του Χριστού στην καρδιά μας ως ελεημένοι τελώνες. Ο Τελώνης αυτή την
παρηγοριά έλαβε μέσα στον Ναό που πήγε να προσευχηθεί.
Αγαπητοί μου φίλοι, να προσπαθήσουμε να
μοιάσουμε στον Τελώνη και όχι στον Φαρισαίο της σημερινής παραβολής. Δυστυχώς
εμείς οι Χριστιανοί πολλές φορές αποκτάμε φαρισαϊκή νοοτροπία. Κληρικοί και
λαϊκοί δείχνουμε εξωτερική ευσέβεια που στερείται αγάπης και ταπεινοφροσύνης.
Κάποιοι αυτοθαυμάζονται για τις δήθεν αρετές τους, κατακρίνουν τους άλλους και
τους δημιουργούν προβλήματα. Και νομίζουν οι ταλαίπωροι ότι θα κερδίσουν και
τον Παράδεισο. Είναι βαθιά νυχτωμένοι. Ελπίζω να μην ανήκουμε σε αυτή την
κατηγορία. Και αν ανήκουμε να προσπαθήσουμε να φύγουμε γρήγορα από εκεί και να
αποκτήσουμε την τελωνική ταπείνωση. Η σημερινή Κυριακή μας διδάσκει ότι η
ειλικρινής αυτογνωσία και η ταπείνωση είναι τα μόνα «κλειδιά» για τη συγχώρηση
του Θεού. Ας προσπαθήσουμε για την απόκτησή τους. Καλό και ευλογημένο Τριώδιο.
Με
αγάπη Χριστού,
π.
Βασίλειος.